Pareho pa rin ang gate.
Pareho ang bahay. Pareho ang address. Nandoon pa rin ang mga pader na ilang taon niyang binayaran mula sa ibang bansa.
Pero pagpasok niya, may sapatos sa dating pwesto niya.
May mga bagong gamit. May mga litrato sa dingding ng mga birthday, graduation at Pasko na hindi niya nadaluhan.
Pamilya niya ang nasa mga litrato.
Bahay niya ang kinaroroonan ng mga litrato.
Pero wala siya sa marami sa mga alaala.
“BUTI NAKAUWI KA NA.”
Iyan ang matagal niyang hinihintay.
Ilang taon din niyang sinabi sa sarili niya:
Konti na lang.
Isa pang kontrata.
Isa pang taon.
Isa pang padala.
Para sa tuition. Para sa kuryente. Para sa gamot. Para sa bagong bubong. Para sa kuwarto ng mga bata.
Para sa pamilya.
At tuwing may nagtatanong kung kailan siya uuwi, pareho rin ang sagot:
Malapit na.
Habang wala siya, patuloy ang buhay sa bahay.
Lumaki ang mga anak.
May unang araw sa school. May birthday. May graduation. May nilagnat sa madaling-araw. May problemang hindi kayang ayusin sa video call.
Nandoon naman siya.
Sa maliit na screen.
Sa pangalan sa remittance.
Sa perang dumarating buwan-buwan.
Sa package.
Sa tawag.
Sa mensaheng, “Kumain na ba kayo?”
Pero hindi sa upuang bakante sa hapag.
Hindi sa tabi ng kama kapag may sakit ang anak.
Hindi sa audience nang tawagin ang pangalan sa graduation.
Hindi dahil ayaw niya.
Kundi dahil iyon mismo ang dahilan kung bakit siya umalis.
HABANG BINUBUO NIYA ANG BUHAY NILA
May kakaibang kapalit ang matagal na pagkakahiwalay.
Habang natututo ang isang magulang kung paano maging bahagi ng pamilya mula sa libu-libong kilometro ang layo, natututo rin ang pamilyang naiwan kung paano mabuhay nang wala siya sa araw-araw.
Hindi nila siya kinakalimutan.
Nag-a-adjust lang sila.
May gumagawa ng mga desisyon na dati sana ay siya ang gagawa.
May mga problemang natututunang lutasin nang hindi siya hinihintay.
May mga routine na nabubuo.
May mga biro na hindi niya narinig noong unang beses.
May mga kwentong kailangan pang ipaliwanag sa kanya dahil hindi siya nandoon noong nangyari.
Hanggang isang araw, natupad din ang pangako.
Nakauwi siya.
At doon niya nalaman ang isang bagay na hindi kasama sa plano:
Puwedeng umuwi ang isang tao sa sariling bahay at makaramdam pa rin na parang bisita.
Hindi dahil itinaboy siya.
Hindi dahil hindi siya mahal.
Kundi dahil ang pamilyang iniwan niya ay hindi tumigil sa oras.
Hindi rin naman tumigil ang buhay niya sa ibang bansa.
Pareho silang nagpatuloy.
Magkahiwalay.
WALANG MAY KASALANAN
Madaling humanap ng kontrabida sa isang kwento.
Pero paano kung wala?
Hindi siya iniwan ng pamilya niya.
Hindi rin niya sila iniwan.
Nagtrabaho siya dahil gusto niyang bigyan sila ng mas magandang buhay.
Nagpatuloy sila dahil kailangan nilang mabuhay habang wala siya.
Ginawa ng bawat isa ang kailangan nilang gawin.
At maaaring tama silang lahat.
Pero may nawala pa rin.
Mga ordinaryong Martes.
Mga hapunang walang espesyal na okasyon.
Mga sermon.
Mga tawanan.
Mga away na sana’y natapos sa yakap.
Mga sandaling walang litrato dahil noong nangyari ang mga iyon, walang nakakaalam na balang araw magiging mahalaga pala sila.
Puwedeng bayaran ang bahay.
Puwedeng bayaran ang tuition.
Puwedeng bayaran ang kuryente, pagkain, gamot at mga pangarap.
Pero may isang bagay na hindi kayang ipadala sa remittance center.
Oras.
ANG PAG-UWI AY HINDI LAGING DULO NG KWENTO
Minsan iniisip natin na kapag nakauwi na ang OFW, tapos na ang paghihirap.
Complete na ulit ang pamilya.
Happy ending.
Pero maaaring ang pag-uwi ang simula ng panibagong adjustment.
Kailangan muling kilalanin ng magulang ang mga anak na lumaki habang wala siya.
Kailangan namang masanay ng mga anak na ang taong dati nilang nakikita sa screen ay kasama na ngayon sa bahay araw-araw.
May mga dating papel sa pamilya na nagbago na.
May mga bagong routine.
May distansyang hindi nasusukat sa kilometro.
At walang remittance na kayang ayusin iyon overnight.
Kailangan ng oras.
Kailangan ng pasensya.
Kailangan minsan ng lakas ng loob para amining:
Miss ko kayo.
At minsan mas mahirap sabihin:
Hindi ko na alam kung saan ako lulugar.
Kaya nakatayo siya sa loob ng bahay na pinaghirapan niyang maitayo.
Tinitingnan ang mga pader.
Ang mga litrato.
Ang mga anak na minahal niya kahit malayo.
Sa wakas, nandito na siya.
Ito naman ang pinangarap niya.
Pero may tanong na hindi kasama sa plano noong una siyang sumakay ng eroplano para magtrabaho sa ibang bansa.
Kung bahay niya ito—
bakit pakiramdam niya kailangan pa rin niyang kumatok?
BISITA SA SARILI KONG BAHAY
Isang kwento tungkol sa pag-uwi, sakripisyo, at mga taon na hindi kayang bayaran ng kahit ano.
Walang Mukha. Puro Kwento.
Ano’ni Moose?
